DATA149.1.19

„თორმეტ რეანიმაციულ პაციენტზე - ერთი ექთანი, მაშინ, როდესაც ორ-სამ რეანიმაციულ პაციენტზე ერთი ექთანი და ერთი დამხმარე უნდა ყოფილიყო“ - ასე იხსენებს ერთ-ერთი კოვიდკლინიკის უფროსი ექთანი  კოვიდპანდემიის ურთულეს პერიოდს. რა ხდება დღეს? თითქოს, უკვე აღარც საგანგაშო მდგომარეობაა და არც არავინ უყურებს ამ საკითხს სერიოზულად, თუმცა სინამდვილეში ყველაფერი ასე მშვენივრადაც არ გახლავთ.

COVID 19-ის გავრცელების შემდეგ ჯანდაცვის სექტორი საკმაოდ რთული გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდა.სრულიად შეიცვალა რეალობა და მსოფლიომ უამრავ პრობლემასთან ერთად დაიწყოცხოვრება. ჩნდება კითხვა - რამდენად მოხერხდა ამ ვირუსთან ბრძოლის დროს მაქსიმალური შესაძლებლობების გამოყენება. უნდა აღინიშნოს, რომ სხვა ქვეყნებისგან განსხვავებით, საქართველო, სამწუხროდ, არც თუ ისე სახარბიელო მდგომარეობაში აღმოჩნდა. განსაკუთრებული ზეწოლის ქვეშ ჯანდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლები და სამედიცინო პერსონალი აღმოჩდნენ. გაკეთდა თუ არა საკმარისი, რათა თავიდან აგვერიდებინა ასეთი საზარელი ვითარება, რომელსაც არაერთი სტატისტიკა ადასტურებს? New York Times-ისმონაცემებით, რომელიც Our World In Data-სსტატისტიკასეყრდნობა, 2021 წლის აგვისტოში 100 000 მოსახლეზესაქართველო კოვიდსიკვდილიანობის დინამიკით მსოფლიოში მეოთხე ქვეყანა იყო, ლეტალობისმაჩვენებელი კი 0.89% გახლდათ. ამავე კვლევით დგინდება, რომ საქართველო მსოფლიოში პირველ ადგილზე ინაცვლებს 10 000 მოსახლეზე სიკვდილიანობის გაანგარიშებით.გარდაცვლილთა მაჩვენებელი კი 2.01 ხდება.

როგორ უმკლავდებოდნენ კოვიდ კლინიკები ამ გამოწვევებს? იყო თუ არა პრობლემა მკურნალობის მეთოდში ან სამედიცინო პერსონალის არასწორად მომზადებაში? ეს იმ კითხვათა უმცირესი ნაწილია, რომლებიც მუდმივად ჩნდებოდა და დღემდე ყველას აინტერესებს.პანდემიამ აჩვენა, რომ კლინიკა არ არის ის, რაცმხოლოდ კარგად ცნობილ დაავადებებს მართავს და შეიძლება მოხდეს ისეთ რამ, რისი მართვაც ურთულესია.

როგორ გაუმკლავდნენ გამოწვევებს, რა გამოცდილება მისცა ამ ყველაფერმა კოვიდ კლინიკებს და როგორია მათი გეგმები სამომავლოდ? კითხვებს კლინიკა „ღია გულის“ ექიმი-რეანიმატოლოგი პასუხობს, რაზეც საკმაოდ დიდ ხანს დაფიქრდა: „ნამდვილად არ ვფიქრობ, რომ - კარგად. უფრო სწორი იქნება თუ ვიტყვი, რომ საშუალოდ გაუმკლავდა“. ძირითად მიზეზებად კი მედპეროსანლის ნაკლებობა და საკმარისი აპარატურის არქონა დაასახელა.ყურადღება გაამახვილა მკურნალობის მეთოდთან დაკავშირებულ პრობლემებზეც: „არ გვქონდა ე.წ. ჰაიქლოუს აპარატი, რომელიც მაღალი ლიტრაჟით მიაწვდიდა ჟანგბადს პაციენტს.ასევე არ გვქონდა საკმარისი სიპაპ ნიღბები, რაც, რა თქმა უნდა, უფრო ართულებდა მკურნალობას. ჩვენს ქვეყანაში არ არის საკმარისი რესურსი, რომ სახელმწიფო და საერთოდ სამედიცინო სექტორი გაუმკლავდესპანდემიას“. რესპონდენტიხაზს უსვამს იმასაც, რომმეტი შემოდინების შემთხვევაში ნამდვილად დადგებოდა სავალალო შედეგი: „ჩვენ მოგვიწევდა არჩევანის გაკეთება -ვისი სიცოცხლე გადაგვერჩინა“.

მეტად საინტრესოა საქართველოსოკუპირებულიტერიტორიებიდანდევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვის ყოფილიმინისტრის განცხადებები. 2021 წლის 26 დეკემბერს ეკატერინეტიკარაძემსამინისტროს სამწლიანისაქმინობისანგარიშიწარადგინა. პრეზენტაციაზე, სხვასაკითხებთანერთად, ტიკარაძემგანაცხადა, რომერთ-ერთიმნიშვნელოვანიგამოწვევააკლინიკებშიშიდა ინფექციისკონტროლი, რადგანხშირშემთხვევაშიარათუკოვიდი, არამედსხვადასხვაჰოსპიტალურიინფექციახდებალეტალობისმიზეზი. მისივეგანმარტებით, არისკლინიკები, სადაცლეტალობისმაჩვენებელი 2-3%-ისფარგლებშიადაარისკლინიკები, სადაცეს მაჩვენებელი 15%-ს სცდება.

კლინიკა „ღია გულის“ ექიმი-რეანიმატოლოგი ამ განცხადებას აბსოლუტურად ეთანხმება: „არ იყო საკმარისი ფილტრები, აპარატები. ჰიგიენის დაცვაც კი სერიოზული პრობლემა იყო, ამის კვალობაზეშიდაჰოსპიტალური ინფექციები ნამდვილად იყო ერთ-ერთი მიზეზი, რაც ართულებდა კოვიდით დაავადებული პაციენტების მდგომარეობას.“

რაც შეეხება იმას, თუ რა გამოცდილება მისცა მას, როგორც ერთ რეანიმატოლოგს, ასე პასუხობს: „სუნთქვის მწვავე უკმარისობის მართვაში მივიღეთ დიდი გამოცდილება, ბევრად უფრო დავხვეწეთ, რა რეჟიმით უნდა გვესუნთქებინა ჯანგბადი პაციენტისთვის რთულ და კრიტიკულ ვითარებაში.“ ვთხოვე დღევანდელი გადმოსახედიდანშეეფასებინა განვლილი პერიოდი და არსებული ხარვეზები: „უნდა ვაღიაროთ, რომ სამედიცინო პერსონალი და მენეჯმენტი მომზადებული არ იყო. სწორი მენეჯმენტის გარეშე შეუძლებელია ამის მართვა. დაგეგმარების გარეშე პანდემის კი არა ვერაფერს გაუმკლავდები.“ ამ ვითარებიდან გამოსავალს, სამწუხაროდ ვერ ხედავს, რადგან დირექტორები თუ სამინისტროს წარმომადგენლები არ უსმენენ ექიმებს დავერ სწავლობენ საკუთარ შეცდომებზე. „ნებისმიერი პანდემიის დროს საშუალო რაოდენობის მედპერსონალიც არ არის საკმარისი. ჩვენ შემთხვევაში კი საშუალოზე დაბალიც კი იყო. ეს მნიშვნელოვანი გაკვეთილია.ასევე აუცილებელია, რომ მედპერსონალიგადამზადდეს!“

ინტერვიუს ბოლოს მან ისაუბრა იმ დიდ ფეისბუქ ჩათზე, სადაც სხვადასხვა კლინიკების ექიმი-რეანიმატოლოგები ერთმანეთს უზიარებდნენ რჩევებს ან თუნდაც განსაკუთრებული შემთხვევების შესახებ ატყობინებდნენ ერთმანეთს. მეტიც, ახსოვს სიტუაცია, როდესაც სწორედ მის მიერ მიცემული რჩევა ექიმს პაციენტის გადარჩენაში დაეხმარა.

კოვიდპანდემიის გარკვეულ მონაკვეთში ვირუსი განსაკუთრებით ბავშვებში გავრცელდა. ვითარება საკმაოდ მძიმე იყო. საწოლფონდის სიმცირის გამო ფიზიკურად ვერ ხდებოდა მცირეწლოვნების კლინიკაში განთავსება. გადავწყვიტე ერთი რესპოდენტი ბავშვთა კლინიკიდან ყოფილიყო. ეს გახლავთ ი.ციციშვილის ბავშვთა ახალი კლინიკის დირექტორი დავით რეხვიაშილი. საუბარი მასთანაც შეფასებითი კითხვით დავიწყე - როგორ გაუმკლავდა მისი კლინიკა კოვიდის გამოწვევებს? „მიმაჩნია, რომ პედიატრიულ მიმართულებაში ერთ-ერთ საუკეთესო ფორმატში მოვახერხეთ პანდემიასთან გამკლავება“, - განმარტავს დავით რეხვიაშვილი დაასევე საუბრობს იმ პრობლემებზე, რომლებსაცმკურნალობისას წააწყდნენ: „დაავადებულ ბავშვთან ერთად ჩვენი პაციენტი ხდებოდა მშობელიც და პრობლემა იყო ის, რომ გამოცდილება არ გვქონდა მოზრდილი პაციენტების მკურნალობაში. სასწრაფო რეჟიმში მოგვიწია პერსონალის დამატება/ გადამზადება და ამ სპეციფიკის ათვისება.“სწორედ ეს გახდა იმის მიზეზი, რომ ადგილების მხრივ მუდამ იყო პრობლემები პედიატრიულ კოვიდკლინიკებში, დაინფიცირებული მშობლებიც მათი პაციენტები იყვნენ და ბავშვებისთვის განკუთვნილი ადაგილები ივსებოდა.

რა გამოცდილება მისცა კოვიდპანდემიამ კლინიკებს? აღნიშნულ საკითხს ასევე დავით რეხვიაშვილი აფასებს: „იმ ეტაპისთვის პანდემიასთან გამკლავების არანაირი გამოცდილება არ გვქონდა. არ ვიცოდით ნაკადების ისე მართვა, რომ არ მომხდარიყო ინფიცირებული და არაინფიცირებული პაციენტების ერთმანეთთან შერევა-გადაკვეთა; არ ვიცოდით პირადი თავდაცვის საშუალებების სწორად გამოყენება. არ გვქონდა კლინიკის შიგნით მედპერსონალის სწორი გადაადგილების სქემა. შესაბამისად, საკმაოდ შემჭიდროვებულ ვადებში მოგვიწია ამ საკითხების შესწავლა და მოგვარება. კოვიდმა დაგვანახა თუ რამდენად გაუნათლებელი ან უპასუხისმგებლო შეიძლება იყოს ადამიანი, რომელიც სპეციალურად არ ერთვება ვაქცინაციის პროგრამაში და სხვას საფრთხეს უქმნის. ამ თემაზე ლაპარაკი შორს წაგვიყვანს, მაგრამ უნდა ვაღიაროთ, რომ აცრასთან დაკავშირებით მოსახლეობის ნაწილის დამოკიდებულება მართლაც რომ შოკისმომგვრელი და დაუჯერებელი იყო.“

ვირუსის მართვაზე საუბრისას ერთ-ერთი უმნიშელოვანესი საკითხია მსოფლიო ბანკის მიერ საქართველოსთვის გამოყოფილი გრანტი, რაც გულისხმობდა ტენდერის გამოცხადებას, ტელემედიცინის პროგრამის განხორციელებასა და სამედიცინო ტექნიკის შესყიდვას. ტელემედიცინაერთგვარიინსტრუმენტია, რომელიცჯანდაცვასუფროხელმისაწვდომსადახარჯთეფექტურსხდის - პაციენტებსეხმარება, სწრაფადდაეფექტიანად მოაგვარონჯანმრთელობასთანდაკავშირებულიპრობლემები. თუმცა პროექტი ვერ განხორციელდა, რადგან ტენდერში არცერთ კომპანიას არ მიუღია მონაწილეობა.

„რთული საკითხია, რა თქმა უნდა, ეს იქნებოდა დიდი წინსვლა, მაგრამ თუ ზოგადად ტელემედიცინის შინაარსს განვიხილავთ, მოდით ვაღიაროთ, რომ ქართველი მოსახლეობა მზად არ არის და არც ენდობა მაგალითად ონლაინ წამლის გამოწერას ან თუნდაც ექიმთან კონსულტაციის გავლას“, - განმარტავს დავით რეხვიაშვილი.

ჩემი ბოლო რესპოდენტი „მაღალი სამედიცინო ტექნოლოგიების ცენტრი-საუნივერსიტეტო კლინიკის“ (ე.წ ინგოროყვას კლინიკის) უფროსი ექთანი მაკა მუშკუდიანია, რომელიც კითხვას, თუ როგორ გაუმკლავდა მისი კლინიკა ამ პანდემიას კითხვითვე პასუხობს: „გაუმკლავდა რომ საერთოდ?“ თუმცა იქვე აგრძელებს „მიუხედავად ძალიან რთულ მდგომარეობისა, ქაოსისა და იმ სიტუაცისაა, როდესაც თითზე ჩამოსათლელი და თავად დაინფიცირებული მედპერსონალი უვლიდა პაციენტებს, მაინც ვფიქრობ, რომ გაუმკლავდა. გაგვიჭირდა, თუმცა, მაინც არ დავნებდით და ბოლომდე ვიბრძოლეთ (ახლაც ვიბრძვით).“

აქვე გვეუბნება იმასაც, რომ არაერთხელ დაუსვამს საკუთარი თავისთვის კითხვა: თუ რა გამოცდილება მისცა ან რა დაანახა პანდემიამ კლინიკებს და მათ, ზოგადად ექიმებს? თავადვე პასუხობს: „დამანახა, რომ ჯანდაცვის სისტემა შეიძლება წამში დაინგრეს, მედპერსონალზე ერთმუშტად შეკრული საზოგადოება ალბათ არ არსებობს. გამოუვალი სიტუაციებიდან გამოსავლის მოძებნის უნარი გაგვიმძაფრა,გვასწავლა ერთად დგომა, საშუალო და დაბალი მედპერსონალის მეტად დაფასება... მეამაყება ჩემი ექთნები, რომლებიც, თავად ინფიცირებულები, ცვლას ცვლაზე აბამდნენ და როდესაც დასიებული კიდურები ფეხსაცმელში არ ეტეოდათ, ფეხშიშველები დარბოდნენ და პაციენტებს მაინც არ ტოვებდნენ...“

მისი თქმით, პანდემიის პიკები გადავლილია, მაგრამ დაიდეტიფიცირდა საკმაოდ ბევრი აქამდე უცნობი ეტიოლოგიის ნევროლოგიური, რევმატოიდული, ონკოლოგიური დაავადებები, რომელთა მართვაც ამჟამად არსებულ პროტოკოლებს არ ექვემდებარება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია მუდმივად ატარებს კვლევებს პოსტკოვიდური დაავადებების სიმძიმეების შესახებ და გვიზიარებს მოსაზრებებს. არის დაავადებები, რომლებიც მიიჩნევა ვაქცინაციის შემდგომ გართულებებადაც....

„პოსტკოვიდურმა გართულებებმა უფრო მეტი ზარალი მოგვაყენა ვიდრე უშუალოდ კოვიდის მწვავე პერიოდმა.ასე, რომ - ის ჟურნალი იყო, ახლა კინო იწყება...“ -ამბობს მაკა მუშკუდიანი.