DATA149.1.19

Logo

ეთნიკური უმცირესობები და მათი მედია საქართველოში 1 ნაწილი

აიდან იუსუბოვა

თბილისიდან მხოლოდ 293 კილომეტრი გვაშორებს. სამგზავრო ავტობუსს გეზი ახალქალაქისგენ აქვს აღებული. ქალაქში შესვლისას თბილისში მონატრებული თოვლი გვხდება. ერთი შეხედვით აქ ყველაფერი ისეთია, როგორც დანარჩენ საქართველოში. თუმცა ახალქალაქის მაცხოვრებლებთან გასაუბრებით განსხვაბეული სურათი იკვეთება. ახალქალაქის ავტოსადგურზე ჩასვლისთანავე ვიწყებ მოსახლეობასთან საუბარს (რუსულ ენაზე) და აღმოჩნდება, რომ სალომე ზურაბიშვილის გარა არც ერთ თანამდებობის პირს არ იცნობენ. ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ აზავრეთის 56 წლის მკვიდრი ჟირო მარაბიანი კითხვაზე “ვინ არის საქართველოს პრემიერ მინისტრი?” მპასუხობს: “ადრე ივანიშვილი იყო და ახლა ზუსტად არ ვიცი, მაგრამ პრეზიდენტი არის ქალი, ზურაბიშვილია მგონი გვარით.”

ქალაქში გამოკითხვისას ქალბატონები ერიდებიან საუბარს, მაგრამ 47 წლის ნაირა ზურაბიანი მეუბნება, რომ მიუხედავად ქართული ენის არ ცოდნისა რუსთავი 2-სა და პირველ არხს სულ უყურებს. “ქართული არ ვიცი, მაგრამ როცა ბავშვები და ჩემი მეუღლე არ არიან ხოლმე, ვუყურებ რუსთავი 2-ს. ასოები ვიცი და ვკითხულობ სახელებს და გვარებს, რომ ვიცოდე ვინ არიან თანამდებობის პირები. ვიზუალით ვცდილობ გავიგო რა ხდება, მაინტერესებს ყველაფერი, მაგრამ ვატყობ, ვერაფერს ვიგებ. ჩემი შვილები სწავლობენ ქართულს და მიხარია, მაგრამ ჯერ პატარები არიან და არ აინტერესებთ ახალი ამბები.” ნაირა ასევე აღნიშნავს, რომ ახალგაზრდები დღეს უფრო არიან მოტივირებულები, რომ ისწავლონ სახელმწიფო ენა:“ახალგაზრდა თაობა სახელმწიფო ენის შესწავლით დაინტერესებულია. მათ იციან, რომ თუ საჯარო დაწესებულებაში კარიერის შექმნა უნდათ, სახელმწიფო ენა უნდა იცოდნენ. ქართულ ენას აქტიურად სწავლობენ კიდეც”.

როგორც ახალქალაქის მაცხოვრებელი, ორგანიზაცია “ღია საზღვრების” თავმჯდომარე რიმა ღარიბიანი ამბობს, ახალქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით 95 პროცენტს წარმოადგენს ეთნიკურად სომხები, რომლებიც არ ფლობენ სახელმწიფო ენას. აქედან გამომდინარე დიდად არ არიან დაინტერესებულნი ქართული არხების ყურებით. “არ შეუძლიათ ინფორმაციის მიღება პირველი წყაროდან. საქართველოზე ახალ ამბებს იგებენ სომხური და რუსული არხებისგან. ახალგაზრდები, რომლებიც თბილისში სწავლობენ და ასე თუ ისე ფლობენ ქართულს, ადგილობრივ საინფორმაციო საიტებს კითხულობენ, მაგრამ ინტერნეტი დიდად პოპულარული მაინცდამაინც არ არის”-ამბობს რიმა.

სომხები და აზერბაიჯანლები საქართველოში ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მიერ ჩატარებული 2014 წლის აღწერით, ეთნიკური უმცირესობები მოსახლეობის საერთო რაოდენობის 13,2%-ია და აქედან ნახევარზე მეტი (54%) თავისუფლად არ ფლობს ქართულ ენას. ეს იმას ნიშნავს, რომ მათ არ აქვთ ქართული მედია საშუალებების მეშვეობით ინფორმაციის მიღების შესაძლებლობა. 

სოციალური კვლევისა და ანალიზის ინსტიტუტის 2012 წლის კვლევის თანახმად, ქვემო ქართლის მოსახლეობისთვის ინფორმაციის მიღების ყველაზე პოპულარული წყარო ტელევიზიაა. ეთნიკური აზერბაიჯანელებით მჭიდროდ დასახლებულ რაიონებში ინფორმაციის მიღების მიზნით გამოყენებულ ტელევიზიებს შორის ყველაზე ხშირად ასახელებენ AzTV[2]-ს, რომელიც  აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ტელევიზიაა. ტელეარხი გამოირჩევა აზერბაიჯანის ხელისუფლების პროპაგანდით, ასევე სომხეთის მიმართ მტრული განწყობით. ამგვარი პროპაგანდის შედეგია ის, რომ საქართველოს აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობა ხშირად საქართველოში მცხოვრებ ეთნიკური სომხების მიმართ ნეგატიურად არიან განწყობილნი. დღეს ასევე ამ რეგიონში განსაკუთრებით პოპულარულია თურქული და რუსული არხები. პრობლემა ასევე მწვავედ დგას სამცხე-ჯავახეთშიც. სახალხო დამცველის ანგარიშში მითითებულია, რომ სამცხე-ჯავახეთში მცხოვრები ეთნიკურად სომეხი მოსახლეობა საუბრობს სომხურ და რუსულ ენაზე, შესაბამისად პოპულარულია სომხური და რუსული მედიასაშუალებები.  

რიმა ღარიბიანი აღნიშნავს, რომ რეგიონში ვერ ხერხდება ქვეყანაში მიმდინარე პროცესების შესახებ დროული და ზუსტი ინფორმაციის მიღება ტელევიზით, რაც იწვევს გარიყულობას და შესაბამისად, მოქალაქეები არც არიან ჩართულნი ამ პროცესებში. ორგანიზაციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობს რიმა ღარიბიანი ხუთი წლის წინ შექმნა სომხურენოვანი და რუსულენოვანი საინფორმაციო ვებ გვერდი - JNEWS-ი. ამ მედია საშუალების შესახებ ახალქალაქში მგზავრობისას გზაში ეთნიკურად სომეხი სტუდენტებისგან გავიგე. ისინი აღნიშნავენ, რომ ადგილობრივ და სხვა მნიშვნელოვან ამბებს ინტერნეტში jnews.ge -ზე კითხულობენ.

საინფორმაციო ვებ-გვერდის ჟურნალისტები ამბობენ, რომ 5 წლის წინანდელთან შედარებით  შედარებით სიტუაცია საგრძნობლად არის შეცვლილი. ეხლა ახლგაზრდები და უფროსი თაობის გარკვეული ნაწილი დაინტერესებულია და ეცნობიან მათ მიერ შექმნილ მედია პროდუქტს. “ახალგაზდებს, განსაკუთრებით სტუდენტებს აინტერესებთ ინტერნეტის გამოყენება და უფრო სოციალურ ქსელებიდან გადმოდიან ჩვენს გვერდზე და კითხულობენ მასალებს, მაგრამ მოსახლეობის 60 პროცენტს არ აინტერესებს ინტერნეტით ინფორმაციის მიღება. ისინი ამას ცალკე დროს არ უთმობენ. ტელევიზორი ურჩევნიათ. 40 წლის ზემოთ არავის აინტერესებს “ჯენიუსი” და სხვა ციფრული მედია საშუალებები”, - ამბობს JNEWS-ის ჟურნალისტი ქრისტინა მარაბიანი.

NDI/CRRC-ის კვლევის (2018 წელი, მარტი) მიხედვით, ინტერნეტი ინფორმაციის მისაღებად უმცირესობათა დასახლებებში პირველწყაროა მოსახლეობის მხოლოდ 10 პროცენტისთვის. ასევე ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის (NDI) 2018 წელს გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, საქართველოს მოსახლეობის 72% პირველად წყაროდ პოლიტიკისა და მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად ტელევიზიას ასახელებს, 19% ინტერნეტს, დანარჩენი კი მეზობლებს, ჟურნალ-გაზეთებსა და მეგობრებს, ხოლო არაქართულენოვან არხებში რუსული ტელევიზიები ლიდერობენ.  

ახალქალაქის მაცხოვრებელი გრიგორ პაპოიანი ამბობს, რომ საქართველოში მომხდარი რომელიღაც მნიშვნელოვანი ამბავი მათ ქალაქამდე გვიან აღწევს. მისი თქმით, რუსული და სომხური არხებიც დიდად არ აშუქებენ საქართველოში მომხდარ მოვლენებს. «რუსული და სომხური არხები ნაკლებას აშუქებენ საქართველოში მომხდარ ამბებს. მხოლოდ სახელმწიფო დონზე მომხდარ ოფიციალურ და ძალიან მნიშვნელოვან მოვლენებს აშუქებენ. თუმცა ეს საკმარისი არ არის,» - ამბობს გრიგორ პაპოიანი.

მაუწყებლობის შესახებ კანონის მე-16-ე მუხლის მიხედვით, ქვეყანაში არსებული მრავალფეროვნების ასახვა და ეთნიკური უმცირესობების ინფორმირება ევალება საზოგადოებრივ მაუწყებელს, რომლის დაფინანსების ძირითადი წყაროა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი. დღესდღეობით, ის ამ ვალდებულებას სრულყოფილად ვერ ასრულებს. საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველი არხის ეთერში საინფორმაციო გამოშვება „მოამბე“ სომხურად და აზერბაიჯანულად თითქმის ორი წელია აღარ გადის. 2017 წელს დაიხურა ოსური და აფხაზურენოვანი მოამბე». დღეის მონაცემებით სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე (გარდა ამისა ოსურ, აფხაზურ და რუსულ, ინგლისურ ენებზე ითარგმნება) „მოამბე“ეორე არხზე გადის, ასევე განთავსებულია საზოგადოებრივი მაუწყებლის ვებ პლატფორმაზე და სოციალური ქსელების მეშვეობით (Facebook და YouTube) შესაძლებელია მისი ყურება. 

ტელევიზიის პროექტი - „მრავალფეროვანი საქართველოს ბიუჯეტი არის 224 000 ლარი და ის დაახლოებით ერთი წელია მუშაობს. აზერბაიჯანული და სომხურენოვანი ონლაინ რადიო-ტელევიზია ამ პროექტის ფარგლებში ვებ პორტალზე - 1tv.ge 12-საათიანი უწყვეტი პირდაპირი ეთერით მაუწყებლობს. აქ ასევე შვიდ ენაზე ნათარგმნი ახალი ამბები თავსდება. თუმცა, ნაკლებად ხელმისაწვდომია ვებ-გვერდის საშუალებით ინფორმაციის მიღება რეგიონებში, მუნიციპალიტეტებში, განსაკუთრებით სოფლებში, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ინტერნეტ რესურსების მიუწვდომლობის გამო.

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კურსდამთავრებული ნუბარ ბაირამოვა გარდაბნის რაიონში ცხოვრობს. ის გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაზარლოს სკოლაში ქართულ ენის პედაგოგია. ნუბარი ორი მცირეწლოვანი შვილის დედაა, ის ამბობს, რომ ახალი ამბების მიღება ტელევიზიით ურჩევნია. მიუხედავათ იმისა, რომ ქართულ ენას კარგად ფლობს და შეუძლია თავისუფლად გაეცნოს ახალ ამბებს ინტერნეტის მეშვეობით თუნდაც ქართულ ენაზე, როგორც თვითონ ამბობს, ამისთვის დროს ვერ ნახულობს. “სოციალურ ქსელებისთვის დრო არ მრჩება. ყოველთვის ვერ ვახერხებ, რომელიმე საიტზე შევიდე და გავეცნო ახალ ამბებს. 14:00 საათამდე სკოლაში ვარ, სახლში დაბრუნებისას დროის უდიდეს ნაწილს ბავშვებს ვუთმობ. საღამოს ვეცნობი ხოლმე ახალ ამბებს, ტელევიზორით. ადამიანებს, განსაკუთრებით სოფლად დასახლებულ მოსახლეობას არ აქვს იმის დროც და მოტივიც, რომ ინტერნეტში შევიდეს ინფორმაციის მისაღებად,”-ამბობს 29 წლის ნუბარ ბაირამოვა.

საზოგადოებრივი მაუწყებლის სპეციალური პროექტი - “მრავალფეროვანი საქართველო” ასევე ეთერში გადის მეორე არხის მეშვეობით. მედიის განვითარების ფონდის მკვლევარი ანა ჩიტალაძე ამბობს, რომ მნიშვნელოვანია რამდენად ყურებადი და ხელმისაწვდომია ეს ნათარგმნი საინფორმაციო გამოშვება ეთნიკური უმცირესობებით კომპაქტურად დასახლებულ რეგიონებში, რადგან პირველი არხისგან განსხვავებით დაფარვის პრობლემა აქვს მეორე არხს.

ანა ჩიტალაძეს თქმით, საზოგადოებრივი მაუწყებელს სტრატეგია აქვს, რომ ეთნიკურმა უმცირესობებმა მიიღონ ინფორმაცია თავიანთ ენაზე, ვინაიდან ზოგადად ქართული ენის ცოდნა პრობლემური საკითხია და ამ  პრობლემის აღმოსაფხვრელად რეალურად სხვადასხვა პროექტი აქვ, მათ შორის 2016 წლიდან ამერიკის საელჩოს მხარდაჭერითა და რეგიონულ მაუწყებელთა ასოციაციის (GARB) პროექტით საინფორმაციო პროგრამამოამბესინქრონულად ითარგმნება სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე. „ეს სინქრონული თარგმანიც განთავსებულია საზოგადოებრივი მაუწყებლის ვებპლატფორმაზე, რაც ასევე კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს თუ რამდენად ადეკვატურად მიეწოდება იმ სამიზნე ჯგუფს, ვისთვისაც მზადდება კონკრეტული მედია  პროდუქტი. ჩვენ ფოკუსს ჯგუფებს ვატარებთ და დაკვირვებით უმცირესობების წარმომადგენლებს ნაკლებად შეუძლიათ მიიღონ მათთვის განკუთვნილი ინფორმაცია და ეფექტურობა არის ნაკლები“.